U heeft een voor de toepassing geschikt ATEX-ventiel nodig wanneer de beoordeling van een explosiegevaarlijke omgeving daarom vraagt. De keuze volgt uit de risicoanalyse, zone-indeling en eigenschappen van de apparatuur. Alleen de aanwezigheid van een brandbare stof is nog geen volledige onderbouwing van welk ventiel nodig is.
Dat klinkt minder eenvoudig dan een algemene ja-of-neevraag, maar het voorkomt verkeerde keuzes. Een drukknop, spoel of mechanisch onderdeel heeft niet automatisch dezelfde functie en dezelfde mogelijke ontstekingsbronnen. Wie de productbasis zoekt, kan eerst lezen wat een ATEX-ventiel is.
Het begint met de vraag of een explosieve atmosfeer kan ontstaan
Een explosieve atmosfeer ontstaat wanneer brandbare gassen, dampen, nevels of stof zich onder relevante omstandigheden met lucht mengen. Of dat op een werkplek mogelijk is, hangt af van de stof, het proces en de manier waarop stoffen kunnen vrijkomen. Ook de hoeveelheid, ventilatie en duur spelen een rol.
Een gesloten leiding met een brandbaar medium betekent daarom niet dat automatisch elke ruimte eromheen dezelfde zone krijgt. Rond een open vulpunt kunnen juist andere omstandigheden gelden. Laat de beoordeling uitvoeren op basis van de werkelijke installatie en niet uitsluitend op basis van de naam van het bedrijf of de stof.
De zone geeft richting aan de productkeuze
Voor gas, damp en nevel worden zone 0, 1 en 2 gebruikt. Voor brandbare stofwolken zijn dat zone 20, 21 en 22. De indeling beschrijft de frequentie en duur waarmee een explosieve atmosfeer kan voorkomen; ze vertelt niet dat er voortdurend een ontsteking zal plaatsvinden.
Op basis daarvan wordt apparatuur met een passend beschermingsniveau geselecteerd. Vervolgens moeten onder meer de stofgroep en temperatuurgrenzen passen. De uitgebreide uitleg over zones en categorieën bij ATEX-ventielen maakt duidelijk waarom een zonenummer alleen onvoldoende is voor een bestelling.
Ook persluchtapparatuur kan in een explosiegevaarlijke omgeving staan
Het medium in een pneumatisch richtingsventiel kan perslucht zijn, terwijl de buitenlucht rond het ventiel brandbare dampen bevat. De beoordeling gaat dus niet uitsluitend over wat door het ventiel stroomt. De montageplek en de mogelijke ontstekingsbronnen van de apparatuur tellen eveneens mee.
Bij een elektrisch bediende uitvoering kan de spoel onderdeel zijn van die beoordeling. Bij mechanische apparatuur worden andere mogelijke bronnen bekeken, zoals wrijving of elektrostatische oplading. Een product dat zonder stroom werkt, is daardoor niet vanzelf zonder verdere beoordeling geschikt.
Niet ieder eenvoudig onderdeel vraagt om hetzelfde document
De productrichtlijn 2014/34/EU definieert apparatuur onder meer vanuit de aanwezigheid van eigen mogelijke ontstekingsbronnen. Daarom is de stelling dat ieder los onderdeel in een zone altijd een apart ATEX-certificaat moet hebben te algemeen. De status en beoordeling van het betreffende product moeten duidelijk zijn.
Voor de gebruiker blijft de geschiktheid in de installatie wel een vraag die moet worden beantwoord. ‘Buiten de reikwijdte van de productrichtlijn’ betekent niet ‘zonder beperkingen overal gebruiken’. Vraag de fabrikant om uitleg en laat de toepassing beoordelen als er twijfel bestaat over het onderdeel of de samenstelling.
Een proceswijziging kan de eerdere keuze veranderen
Een installatie kan later een andere stof verwerken, intensiever worden gebruikt of op een andere plaats worden opgebouwd. De documentatie van een ventiel kan dan nog exact dezelfde zijn, terwijl de omgeving niet meer overeenkomt met de oorspronkelijke selectie. Dat is aanleiding voor een nieuwe beoordeling.
Neem die vraag ook mee bij onderhoud en vervanging. Een reserveonderdeel met dezelfde aansluiting is niet voldoende bewijs dat de oorspronkelijke gebruiksvoorwaarden behouden blijven. Controleer de uitvoering en werk de installatiegegevens bij.
Wat geeft u mee aan een leverancier?
Beschrijf de functie van het ventiel, de plaats van montage en de vastgestelde zone. Voeg de aanwezige stoffen, temperaturen en overige bedrijfsomstandigheden toe. Maak ook duidelijk welke bediening en aansluitingen nodig zijn.
Met die gegevens wordt een productvraag concreet. De leverancier kan productinformatie aanleveren, terwijl de verantwoordelijke voor de installatie beoordeelt of het geheel past. Begin dus bij de toepassing, niet bij het label op de doos.
Oriënteren op een passende uitvoering
Als de installatiegegevens bekend zijn, kunt u het ATEX-assortiment op pneumatiek.nl bekijken. Voor een NAMUR-toepassing is de AZ582 ME ATEX een product om nader te onderzoeken. Laat de exacte uitvoering toetsen aan uw zone, stoffen en montagevoorwaarden voordat u een keuze maakt.
Affiliatevermelding: dit artikel bevat commerciële links naar pneumatiek.nl.
Veelgestelde vragen
Is een ATEX-ventiel nodig als er alleen perslucht doorheen stroomt?
Dat kan nodig zijn als het ventiel in een explosiegevaarlijke omgeving wordt toegepast. Beoordeel daarom ook de atmosfeer buiten het ventiel en de eigenschappen van de uitvoering.
Wie bepaalt welke ATEX-zone van toepassing is?
De zone-indeling volgt uit de beoordeling van de werkplek en het proces door een deskundige. U kiest niet eerst een product om daarna de zone daarop aan te passen.
Bronbasis: Europese ATEX-productrichtlijn 2014/34/EU en HSE, ATEX equipment and explosive atmospheres. Herzien in oktober 2026.