Bij ATEX-ventielen beschrijft de zone hoe vaak en hoe lang een explosieve atmosfeer kan voorkomen. De apparatuurcategorie geeft het beschermingsniveau van het product aan. Aanvullende classificaties en gebruiksvoorwaarden bepalen vervolgens of de uitvoering bij de aanwezige stoffen en temperaturen past.
Die begrippen horen bij elkaar, maar betekenen niet hetzelfde. Wie ze uit elkaar houdt, kan een aanvraag gerichter opstellen en productinformatie beter lezen. Voor de eerste achtergrond kunt u beginnen bij de uitleg over ATEX-ventielen.
Een zone beschrijft de plaats, niet het product
De zone-indeling volgt uit een beoordeling van de werkplek en het proces. Er wordt gekeken naar de mogelijkheid dat brandbare stoffen met lucht een explosieve atmosfeer vormen, hoe vaak dat gebeurt en hoe lang die situatie aanhoudt. De zone is dus geen eigenschap die de leverancier aan een ruimte geeft door er een bepaald ventiel voor te verkopen.
Ook de omvang van een zone is plaatsgebonden. Dicht bij een bron kunnen andere omstandigheden gelden dan verderop. De documentatie bij de zone-indeling moet daarom duidelijk maken waar de grenzen liggen en welke aannames zijn gebruikt.
Gaszones en stofzones gebruiken verschillende nummers
Voor brandbare gassen, dampen en nevels worden zone 0, 1 en 2 gebruikt. Voor brandbare stofwolken zijn dat zone 20, 21 en 22. Binnen beide reeksen betekent het laagste nummer dat de explosieve atmosfeer vaker of langer voorkomt.
| Gas, damp of nevel | Brandbare stofwolk | Aanwezigheid explosieve atmosfeer |
|---|---|---|
| Zone 0 | Zone 20 | Voortdurend, langdurig of vaak aanwezig. |
| Zone 1 | Zone 21 | Tijdens normaal bedrijf af en toe te verwachten. |
| Zone 2 | Zone 22 | Tijdens normaal bedrijf niet waarschijnlijk; bij optreden slechts kort aanwezig. |
Dit is geen indeling van ‘een beetje gevaarlijk’ tot ‘heel gevaarlijk’ zonder verdere context. De ernst van een mogelijke gebeurtenis hangt ook af van onder meer de stof en de installatie. Een zone geeft vooral richting aan de beheersing van ontstekingsbronnen.
De categorie zegt iets over het beschermingsniveau
Voor apparatuur van groep II worden categorie 1, 2 en 3 gebruikt. Categorie 1 biedt het hoogste niveau binnen die reeks, gevolgd door categorie 2 en categorie 3. Het cijfer loopt dus niet op met het beschermingsniveau.
Voor de gebruikelijke selectie hoort bij zone 0 of 20 categorie 1, bij zone 1 of 21 categorie 1 of 2 en bij zone 2 of 22 categorie 1, 2 of 3. Daarbij moet de uitvoering nog steeds geschikt zijn voor de betreffende gas- of stofatmosfeer. Een geschikte gasuitvoering is niet automatisch een geschikte stofuitvoering.
Een passend categoriegetal is een begin, geen volledige goedkeuring. Ook de verdere markering, temperaturen en gebruiksvoorwaarden moeten aansluiten op de toepassing. Het is daarom onjuist om een product uitsluitend op basis van het categoriegetal overal in een minder frequente zone toe te passen.
Wat vertellen G, D en temperatuurgegevens?
De letters G en D verwijzen naar respectievelijk gasatmosferen en stofatmosferen. Daarnaast kunnen gegevens over groepen, beschermingswijzen en beschermingsniveaus op de markering staan. De exacte opbouw hangt af van de apparatuur en de daarvoor gebruikte normen.
Bij gasapparatuur kan de temperatuurklasse informatie geven over de maximale oppervlaktetemperatuur onder de vastgelegde voorwaarden. Bij stofapparatuur wordt een maximale oppervlaktetemperatuur opgegeven. Deze informatie moet worden vergeleken met de eigenschappen van de aanwezige stof en de toepasselijke installatie-eisen.
Verwar die waarden niet met de toegestane omgevingstemperatuur of mediumtemperatuur. Een uitvoering kan alleen worden beoordeeld met alle relevante gegevens erbij. De blog over omgevingsfactoren bij ATEX-ventielen gaat verder op die verschillen in.
Gebruik de markering samen met de handleiding
Een typeplaat is een compacte samenvatting. Montagevoorwaarden, beperkingen en onderhoudsinstructies staan vaak uitgebreider in de productdocumentatie. Bij een magneetventiel moeten bovendien de juiste spoel en samenstelling bij de gegevens horen.
Vraag bij twijfel de fabrikant om een uitleg van de exacte markering. Bewaar die informatie bij de installatie en leg vast hoe de keuze tot stand is gekomen. De uitleg over ATEX-documentatie helpt om die onderbouwing overzichtelijk te houden.
Van classificatie naar productkeuze
Gebruik de vastgestelde zone en stofgegevens wanneer u de ATEX-ventielen op pneumatiek.nl bekijkt. Een productpagina zoals die van de AZ582 ME ATEX helpt uw aanvraag concreet te maken. Controleer daarna de volledige markering en gebruiksvoorwaarden van de exacte uitvoering; de algemene ATEX-vermelding geeft op zichzelf geen zonegoedkeuring.
Affiliatevermelding: dit artikel bevat commerciële links naar pneumatiek.nl.
Veelgestelde vragen
Is categorie 3 hoger dan categorie 2?
Nee. Binnen apparatuur van groep II heeft categorie 1 het hoogste beschermingsniveau, gevolgd door categorie 2 en 3.
Mag apparatuur voor zone 1 ook in zone 2?
Een passend hoger beschermingsniveau kan daarvoor worden gebruikt, maar alleen als ook de overige voorwaarden overeenkomen. Gasgroep, temperatuur en uitvoering moeten dus eveneens geschikt zijn.
Bronbasis: Europese ATEX-productrichtlijn 2014/34/EU en HSE, Classification of hazardous areas and selection of equipment. Herzien in oktober 2026.
Trackbacks/Pingbacks