ATEX-ventielen worden gebruikt in industriële toepassingen waar explosiegevaar een rol speelt en de apparatuur daarvoor geschikt moet zijn. De branche vertelt echter niet welk ventiel u nodig heeft. De omstandigheden op de montageplek en de functie in het proces bepalen de keuze.
Een pneumatisch richtingsventiel dat een cilinder aanstuurt heeft een andere taak dan een procesafsluiter die rechtstreeks een vloeistof tegenhoudt. Dat onderscheid is belangrijk: de aanduiding ATEX zegt iets over explosieveiligheid binnen vastgelegde voorwaarden, niet dat ieder ventiel voor elk medium geschikt is. De basis staat in wat een ATEX-ventiel is.
In de chemie begint de vraag bij het vrijkomen van stoffen
Bij het werken met oplosmiddelen of brandbare gassen kunnen rond bepaalde procesdelen explosieve atmosferen ontstaan. Een vulpunt, pomp of aansluiting kan andere omstandigheden hebben dan de rest van de productieruimte. Daarom wordt de zone plaatselijk beoordeeld en niet eenvoudig voor een hele bedrijfstak aangenomen.
Een pneumatisch ventiel kan in zo’n omgeving bijvoorbeeld de perslucht naar een actuator schakelen. De actuator bedient vervolgens een procesafsluiter. De perslucht die door het richtingsventiel stroomt is daarbij iets anders dan het chemische medium in de procesleiding.
Bij selectie moet dus helder zijn welk onderdeel welke functie vervult. Naast explosieveiligheid blijven materiaalbestendigheid, bedrijfsdruk en de toegestane toepassing van ieder onderdeel relevant.
Bij olie en gas telt ook de opstelling
Rond installaties voor brandbare gassen en vloeistoffen kan explosiegevaar optreden, maar niet iedere locatie heeft dezelfde zone. Een buitenopstelling brengt bovendien eigen omstandigheden mee, zoals vocht, temperatuurwisselingen en corrosieve invloeden. De keuze van een uitvoering vraagt daarom om meer dan een verwijzing naar de sector.
Ook de bereikbaarheid verdient aandacht. Een ventiel dat lastig inspecteerbaar is, maakt controle en onderhoud ingewikkelder. De opstelling moet dus niet alleen op papier passen, maar ook uitvoerbaar zijn voor de medewerkers die ermee werken.
In voedingsmiddelenproductie kan stof de aanleiding zijn
Bij de verwerking van bepaalde brandbare poeders, zoals meel of suiker, kan een stofwolk een explosieve atmosfeer vormen. De relevante omstandigheden kunnen zich bijvoorbeeld rond transport, overslag of dosering bevinden. De eigenschappen van het product en de manier waarop het vrijkomt zijn bepalend voor de beoordeling.
Hier verdient stofafzetting bijzondere aandacht. Een laag op apparatuur kan de warmteafvoer beïnvloeden en later opnieuw in de lucht komen. Daarom hangen productkeuze, plaatsing en reiniging met elkaar samen. De blog over ATEX-ventielen in stofomgevingen gaat dieper in op de installatie.
Hygiëne blijft een afzonderlijk onderwerp. Een ATEX-aanduiding onderbouwt niet vanzelf dat materialen geschikt zijn voor voedselcontact of dat een onderdeel aan alle reinigingseisen voldoet.
In farmacie zijn explosieveiligheid en hygiëne niet hetzelfde
In farmaceutische processen kunnen oplosmiddelen of brandbare poeders aanleiding geven tot een ATEX-beoordeling. Tegelijk kunnen eisen gelden voor reinigbaarheid, productkwaliteit of een schone omgeving. Die onderwerpen overlappen soms in de uitvoering, maar vervangen elkaar niet.
Een product dat geschikt is voor een explosieve atmosfeer voorkomt daarom niet automatisch contaminatie. Omgekeerd is een hygiënische uitvoering niet vanzelf geschikt voor een ATEX-zone. Vermeld beide soorten eisen wanneer u een component aanvraagt.
Een bruikbare aanvraag beschrijft het proces
Begin bij de functie van het ventiel: wat moet het schakelen, welk medium stroomt erdoor en waar wordt het gemonteerd? Voeg vervolgens de vastgestelde zone en omstandigheden toe. Zo vermijdt u de aanname dat een brancheaanduiding alle technische vragen al beantwoordt.
Voor het actuele assortiment kunt u zich oriënteren bij het ATEX-assortiment op pneumatiek.nl. Laat de exacte uitvoering en samenstelling altijd toetsen aan de installatiegegevens en fabrikantdocumentatie.
Een concreet ventiel bij uw aanvraag
Voor een NAMUR-toepassing kunt u de productinformatie van de AZ582 ME ATEX op pneumatiek.nl bekijken. Gebruik die gegevens om uw aanvraag te bespreken, niet als algemene goedkeuring voor een branche: de exacte toepassing en fabrikantdocumentatie blijven bepalend.
Affiliatevermelding: dit artikel bevat commerciële links naar pneumatiek.nl.
Veelgestelde vragen
Is in iedere chemische fabriek overal ATEX-apparatuur nodig?
Nee. De zone-indeling en risicoanalyse bepalen waar bijzondere maatregelen tegen ontsteking nodig zijn. De branche alleen geeft daarop geen antwoord.
Kan een ATEX-richtingsventiel rechtstreeks chemicaliën schakelen?
Alleen als de fabrikant die toepassing voor de exacte uitvoering toestaat. Een ventiel voor perslucht is niet automatisch geschikt voor een procesvloeistof.
Bronbasis: HSE, ATEX equipment and explosive atmospheres; Europese ATEX-productrichtlijn 2014/34/EU. Herzien in oktober 2026.