Een ATEX-ventiel in een stofomgeving moet geschikt zijn voor de aanwezige brandbare stof, de zone en de omstandigheden op de montageplek. De installatie vraagt bovendien aandacht voor stofafzetting, oppervlaktetemperatuur en de voorgeschreven aansluitingen. Alleen een product met de vermelding ATEX bestellen is daarom geen afgeronde veiligheidsbeoordeling.
Bij meel, suiker of andere brandbare poeders kan een stofwolk met lucht een explosieve atmosfeer vormen. Niet ieder stof en niet iedere werkplek heeft dezelfde eigenschappen. De uitleg over ATEX-zones en categorieën beschrijft hoe de frequentie en duur van zo’n atmosfeer terugkomen in de zone-indeling.
Waarom de stofeigenschappen bij de selectie horen
Een leverancier kan pas beoordelen of een uitvoering passend is wanneer de omstandigheden voldoende duidelijk zijn. De aanduiding ‘stoffige ruimte’ vertelt nog niet of het stof brandbaar is, welke stofgroep geldt of welke temperatuurgrenzen nodig zijn. Die gegevens komen uit de beoordeling van het proces en de gebruikte stoffen.
Maak daarnaast onderscheid tussen een stofwolk en stof die op een oppervlak blijft liggen. Een afzetting kan de warmteafvoer beïnvloeden en later weer worden opgewerveld. Ook de bereikbaarheid voor reiniging hoort daardoor bij de keuze van een montageplek.
Zone 20, 21 en 22 beschrijven de atmosfeer
Zone 20 betreft een explosieve atmosfeer in de vorm van een brandbare stofwolk die voortdurend, langdurig of vaak aanwezig is. In zone 21 is zo’n atmosfeer tijdens normaal bedrijf af en toe te verwachten. In zone 22 is deze tijdens normaal bedrijf niet waarschijnlijk en blijft zij, als ze toch ontstaat, slechts kort aanwezig.
Deze indeling is geen kwaliteitsaanduiding van het ventiel en ook geen complete beschrijving van het risico. Ze helpt vaststellen welk beschermingsniveau nodig is. De definitieve selectie moet daarnaast rekening houden met de stofeigenschappen en alle gebruiksvoorwaarden.
Monteer volgens de gekozen beschermingswijze
De montage-instructies van de exacte uitvoering zijn leidend voor de aansluiting, bevestiging en eventuele elektrische verbindingen. Onderdelen die afzonderlijk passend lijken, vormen niet automatisch een passende samenstelling. Controleer daarom ook de spoel, connector en kabelinvoer wanneer die onderdeel van de uitvoering zijn.
Potentiaalvereffening en maatregelen tegen elektrostatische oplading moeten aansluiten op het ontwerp en de fabrikantvoorschriften. Een willekeurige aarddraad toevoegen vervangt die beoordeling niet. Evenmin is elke kabelwartel geschikt voor elke beschermingswijze of iedere behuizing.
Een montageaanpassing kan de gebruiksvoorwaarden veranderen. Een extra kap kan bijvoorbeeld de koeling of reiniging beïnvloeden. Laat zulke aanpassingen beoordelen voordat u ze als praktische verbetering invoert.
Reinigen zonder het stofprobleem te verplaatsen
Reiniging moet voorkomen dat ongewenste afzettingen blijven groeien, maar de methode mag niet zelf een gevaarlijke situatie veroorzaken. Stof zomaar wegblazen kan het opnieuw in de lucht brengen. Kies daarom een werkwijze die in de risicoanalyse en werkprocedure past, met daarvoor geschikte hulpmiddelen.
Ook extra luchtstroming is niet vanzelfsprekend een oplossing voor stofafzetting. Ventilatie en afzuiging moeten als onderdeel van het proces worden ontworpen. Het doel is beheersing van vrijkomend stof, niet alleen een schoner ogend ventiel.
Controleer vóór ingebruikname het geheel
Vergelijk het gemonteerde product met het dossier en controleer of alle voorgeschreven voorwaarden zijn uitgevoerd. Daarbij hoort ook de beoordeling van de samenhang met de machine, de aansluiting en de omgeving. Bewaar de bevindingen bij de installatiegegevens.
Plan vervolgens het onderhoud van de ATEX-ventielen op basis van fabrikantvoorschriften en de plaatselijke belasting. Een goed gekozen component blijft afhankelijk van correct gebruik, inspectie en reiniging.
Van stofomgeving naar een gerichte productvraag
Bekijk de ATEX-ventielen op pneumatiek.nl wanneer de toepassing en zone bekend zijn. Een product zoals de AZ521 ME ATEX kan onderdeel van uw oriëntatie zijn, maar de naam ATEX bewijst niet dat iedere uitvoering voor uw stofzone geschikt is. Vraag expliciet naar de stofmarkering en de gebruiksvoorwaarden van de aangeboden samenstelling.
Affiliatevermelding: dit artikel bevat commerciële links naar pneumatiek.nl.
Veelgestelde vragen
Is een ventiel voor gas ook geschikt voor brandbaar stof?
Niet automatisch. De geschiktheid voor gas en stof moet afzonderlijk blijken uit de markering en documentatie van de uitvoering.
Mag ik stof met perslucht van het ventiel blazen?
Gebruik alleen de reinigingsmethode die past binnen de risicoanalyse en werkprocedure. Wegblazen kan brandbaar stof opwervelen en daarmee de situatie veranderen.
Bronbasis: HSE, ATEX equipment and explosive atmospheres en Classification of hazardous areas; Europese ATEX-productrichtlijn 2014/34/EU. Herzien in oktober 2026.