Een ATEX-magneetventiel schakelt alleen betrouwbaar wanneer de elektrische aansluiting klopt. De kabelinvoer, de connector en de manier waarop u installeert, horen allemaal bij de beoordeling van de explosiebescherming: een goed gecertificeerd ventiel kan door een verkeerde aansluiting toch buiten zijn goedkeuring vallen. In dit artikel staat welke ingangen een ATEX-spoel kan hebben, waar een Ex-kabelwartel aan moet voldoen en welke controlepunten de installatienorm EN 60079-14 stelt. De basis over de werking en de certificering leest u in de uitleg over wat een ATEX-ventiel is.
Waarom de aansluiting deel is van de explosiebescherming
Een certificaat houdt niet op bij de klemmen van de spoel. De overgang van kabel naar apparatuur is in de praktijk een van de gevoeligste punten van een Ex-installatie; installatierichtlijnen rond de normen IEC/EN 60079-14 en -17 noemen de kabelinvoer dan ook als een veelvoorkomende zwakke plek. De installatienorm vereist dat u gecertificeerde toebehoren gebruikt en de montage-instructies van de fabrikant volgt, inclusief bijzondere voorwaarden die op het certificaat met een X zijn aangeduid.
Voor een magneetventiel betekent dit: alleen een ingang of connector toepassen die binnen de door de fabrikant vrijgegeven samenstelling valt, van de spoel tot en met de kabel. Vervangt u onderweg een onderdeel voor een artikel zonder Ex-beoordeling, dan schakelt het ventiel mogelijk gewoon, maar is de beoordeling van de explosiebescherming niet meer aantoonbaar. Wat u in zo’n geval bij een inspectie moet kunnen laten zien, beschrijft het artikel over ATEX-certificering en documentatie.
Kabelinvoer: vaste ingang, Ex-kabelwartel of DIN-connector
Elektrisch bediende ATEX-spoelen worden op drie manieren van kabel voorzien. Ten eerste een vaste kabelinvoer, waarbij de fabrikant de ingang al bij de spoel heeft beoordeeld en meegeleverd; u sluit alleen een passende kabel aan volgens de montage-instructie. Ten tweede een losse Ex-kabelwartel: een gecertificeerde doorvoer volgens de normenreeks EN 60079-0, EN 60079-1 en EN 60079-7, die de beschermingswijze van de behuizing aanvult. Ten derde een DIN-connector volgens DIN 43650, de veelgebruikte stekker voor magneetventielen in de vormen A en B.
De DIN-connector verdient een kanttekening. Een standaarduitvoering beschermt tegen stof en vocht, maar is niet automatisch geschikt voor een zone. Fabrikanten leveren daarom uitvoeringen met een Ex-beoordeling, meestal met een afgedichte ring tussen connector en spoel. Of een connector op uw ventiel mag, volgt uit de documentatie van de exacte uitvoering; “past op de spoel” is niet hetzelfde als “mag in de zone”.
Waar de kabelmaat en de afdichting om draaien
De kern van elke kabelinvoer is het afdichtbereik: het bereik van kabeldiameters waarvoor de wartel is ontworpen. De kabel moet binnen dat bereik vallen en rond van doorsnede zijn. Fabrikantdocumentatie benoemt expliciet dat de kabel niet met middelen op maat wordt gemaakt, zoals isolatietape of krimpkous rond de mantel: daarmee vervalt de afdichting en daarmee de beschermingsgraad van de complete behuizing. Een te ruime wartel bij een dunne kabel, of andersom, ziet er op het oog dicht uit maar is niet beoordeeld.
Ook de volgorde van de wartelonderdelen is vastgelegd. Kabelwartels bestaan uit onderdelen die in een vaste volgorde over de kabel worden geschoven; een omgekeerde dichtring of een vergeten conus maakt de uitvoering waardeloos, hoe zorgvuldig de rest ook is gemonteerd. Een ongebruikte ingang op de behuizing of spoel wordt bovendien afgesloten met een gecertificeerde Ex-plug, niet met een standaardschroef of een dop.
Aarding en potentiaalvereffening
De installatienorm stelt eisen aan de aarding en potentiaalvereffening van apparatuur in explosiegevaarlijke omgevingen. Metalen behuizingen en montagedelen horen in de potentiaalvereffening; bij kunststof uitvoeringen speelt bovendien het risico van elektrostatische lading een rol, waarvoor de fabrikant eigen voorwaarden kan opnemen. In de praktijk betekent dit voor een magneetventiel meestal een aardeader in de voedingskabel en een aardklem of aardverbinding op de behuizing, uitgevoerd volgens de installatietekening. Hoe dat voor uw uitvoering is voorgeschreven, staat in de documentatie van de fabrikant; de controle daarvan hoort bij de installatie en bij de eerste inspectie.
Montagevolgorde en eerste inspectie
De aansluiting zelf is kort, maar volgt een vaste volgorde. Fabrikanten en installatierichtlijnen benoemen achtereenvolgens:
- de spanning uitschakelen en tegen weer inschakelen beveiligen; elektrische werkzaamheden zijn voorbehouden aan opgeleide monteurs;
- de leidingen drukloos maken en een spoel die in bedrijf is geweest laten afkoelen;
- de keuze van kabel en ingang controleren: beschermingswijze, afdichtbereik en vrijgave door de fabrikant;
- de wartelonderdelen in de juiste volgorde over de kabel schuiven en de ingang volgens de montage-instructie sluiten;
- de kabel aansluiten op de klemmen of de connector volgens het aansluitschema;
- de aarding verzorgen en de montage controleren voordat de spanning erop gaat.
Na de montage volgt de eerste inspectie. Naast de installatienorm EN 60079-14 bestaat een zusterstandaard voor inspectie en onderhoud, IEC/EN 60079-17. Die norm schrijft voor dat een installatie in een explosiegevaarlijke omgeving na ingebruikname wordt geinspecteerd en dat de inspectie wordt vastgelegd. Een net aangesloten ventielgroep zonder inspectierapport is bij een audit dus nog geen afgeronde installatie.
Veelgemaakte fouten bij de aansluiting
- een standaard-DIN-connector of standaardwartel toepassen in een zone, zonder Ex-beoordeling en zonder vrijgave van de fabrikant;
- een kabel kiezen waarvan de diameter buiten het afdichtbereik van de wartel valt, of de mantel opvullen met tape of krimpkous;
- wartelonderdelen in de verkeerde volgorde monteren of een dichtring omgekeerd aanbrengen;
- een ongebruikte ingang open laten of afsluiten met niet-gecertificeerde doppen;
- de aardverbinding overslaan bij metalen behuizingen, bijvoorbeeld omdat de aardeader in de kabel wel aanwezig is maar niet wordt aangesloten.
Voorbereiden met productinformatie
Gebruik de productpagina van de uitvoering om uw aanvraag en uw installatie te onderbouwen. Een voorbeeld om de afweging mee te oefenen is de AZ521 ME ATEX, een 5/2-weg magneetventiel met G1/8-aansluiting op pneumatiek.nl. De productpagina toont onder andere de werkdruk (2 tot 10 bar), de maximale omgevingstemperatuur (60 °C), de aansluiting en de beschermingsklasse; onder gerelateerde artikelen staan bijbehorende ATEX-spoelen met hun aansluitgegevens.
Voor het bredere aanbod, met andere schakelfuncties, aansluitingen en bedieningsvormen, kunt u het ATEX-ventielenassortiment op pneumatiek.nl raadplegen. Gebruik de productgegevens als vastlegging bij uw installatieontwerp; of uw gekozen kabelinvoer binnen de beoordeling van de uitvoering valt, controleert u tegen de documentatie van de exacte spoel.
Affiliatevermelding: dit artikel bevat commerciële links naar pneumatiek.nl.
Veelgestelde vragen
Kan ik een gewone DIN-connector op een ATEX-magneetventiel gebruiken?
Alleen als de connector binnen de door de fabrikant vrijgegeven samenstelling voor die uitvoering valt. Een standaarduitvoering beschermt tegen vocht, maar is niet automatisch geschikt voor een zone.
Moet de kabelwartel zelf ATEX-gecertificeerd zijn?
Ja. Bij een zonetoepassing kiest u een Ex-kabelwartel die past bij de beschermingswijze van de behuizing, volgens de normenreeks EN 60079-0, -1 en -7, en bij de diameter van de kabel.
Wat is EN 60079-14?
De installatienorm voor elektrische apparatuur in explosiegevaarlijke omgevingen. In de zesde editie uit 2024 zijn de eisen voor kabels en kabelingangen aangescherpt; volg voor uw installatie de editie die uw inspectieorganisatie hanteert.
Welke kabel past in een Ex-kabelwartel?
Een ronde kabel waarvan de buitendiameter binnen het afdichtbereik van de wartel valt. Maak de kabel nooit op maat met tape of krimpkous en sluit ongebruikte ingangen af met gecertificeerde Ex-pluggen.
Bronbasis: Pepperl+Fuchs, technische documentatie over kabelinvoeren volgens IEC/EN 60079-14; Element, whitepaper over de wijzigingen in IEC/EN 60079-14:2024; Exknowledge, richtlijnen voor installatie en inspectie volgens IEC/EN 60079-14 en -17; productinformatie pneumatiek.nl (AZ521 ME ATEX). Herzien in november 2026; de fabrikantdocumentatie van de exacte uitvoering blijft leidend.