Wanneer u een pneumatische actuator bedient met een elektrisch bediend ventiel, spreekt u bij het ventiel vaak over de NAMUR-aansluiting. Die naam verwijst naar een gestandaardiseerd montagedeelte: een vaste afstand tussen de twee werkpoorten en vaste borggaten, zodat het ventiel rechtstreeks op de actuator past zonder losse leidingen of een zelfgemaakte tussenplaat. Bij een ATEX-uitvoering komt daar de vraag bij of precies die montage-uitvoering geschikt is voor de explosiegevaarlijke omgeving op de montageplek.
In dit artikel staat wat de NAMUR-aansluiting in de praktijk betekent, waarom het een aparte selectiestap vormt bij ATEX-ventielen en welke gegevens u daarvoor uit de fabrikantdocumentatie nodig heeft. De basis over ATEX zelf leest u in de uitleg over zones, categorieën en classificaties.
Wat de NAMUR-aansluiting precies is
NAMUR is de naam van een branchevereniging in de procestechniek; in de ventielenwereld verwijst de term vrijwel altijd naar de interfacenorm VDI/VDE 3845. Die norm beschrijft een gestandaardiseerd montagedeelte voor het rechtstreeks monteren van besturingsventielen op pneumatische (rotatie)actuatoren: twee werkpoorten die lucht naar de actuator voeren of ervan afvoeren, een toevoerpoort voor perslucht en vier vaste borggaten op vaste posities.
Het praktische gevolg is dat componenten van verschillende fabrikanten zonder maatwerk samenvoegen. Een actuator, een richtingsventiel en bijvoorbeeld een schakelkast of stuurunit volgens dezelfde norm passen op elkaar zonder op maat gemaakt tussenstuk. Dat verkort de montage, beperkt het aantal leidingen en maakt vervanging eenvoudiger: het oude ventiel eraf, het nieuwe erop, met dezelfde afdichtvlakken en dezelfde borggaten.
Behalve het gewone interface bestaat er een uitgebreide NAMUR-variant (beschreven in VDI/VDE 3847) met een grotere afstand tussen de werkpoorten, onder meer voor ventielen met een grotere bouw. Ook dat is een vastgestelde maatvoering; het is dus zinvol om te weten welke van de twee uw actuator of montageplaat heeft.
Waarom de montagevorm ook bij ATEX telt
Een ventiel is bij ATEX nooit alleen het ventielhuis. Elektrisch bediende uitvoeringen bestaan uit het huis, de spoel, de aansluitdelen en de manier waarop die onderdelen met elkaar zijn verbonden. De beoordeling voor explosiegevaarlijke omgevingen geldt voor die volledige samenstelling, binnen de voorwaarden die de fabrikant aangeeft.
De NAMUR-montage raakt daar op twee manieren aan. Ten eerste bepaalt de montagevorm hoe het ventiel aan de installatie vastzit: het ventiel hangt niet aan leidingen die het gedeeltelijk ondersteunen, maar wordt met schroeven op een vast afdichtvlak geplaatst. Ten tweede gaat bij dit soort montage vaak een deel van de leiding en dus ook een deel van de bevestiging verloren, wat de beoordeling van trillingen en mechanische belasting beïnvloedt. De blog over temperatuur, vocht en trillingen gaat daar dieper op in.
Ten derde, en dat wordt nogal eens vergeten, is de montagevorm een produktgegeven: de bevestigingsgaten en het afdichtvlak horen bij de tekening van de uitvoering. Wie een andere tussenplaat, adapter of afstandsmof gebruikt dan de fabrikant voorschrijft, verandert de opbouw van het geheel. Dat kan goed uitpakken, maar het is geen neutrale ingreep: de oorspronkelijke productbeoordeling is opgemaakt voor de vrijgegeven samenstelling.
Wat u bij selectie controleert
Een NAMUR-ventiel in ATEX-uitvoering selecteert u daarom op dezelfde manier als andere ATEX-ventielen, met daarbovenop een paar montagegegevens. U vergelijkt achtereenvolgens:
- de benodigde schakelfunctie (bijvoorbeeld 3/2 of 5/2) en de bediening: elektrisch, mechanisch of pneumatisch;
- de aansluitmaat op het ventiel zelf, bijvoorbeeld G1/4″ of G1/8″, los van de NAMUR-maatvoering aan de actuatorzijde;
- de markering en documentatie van precies die uitvoering, inclusief de spoel die u erop plaatst;
- de omgevingstemperatuur en het omgevingsrisico op de montageplek;
- de montagerichting en de bevestigingswijze volgens de instructies van de fabrikant.
Op het eerste gezicht lijkt de NAMUR-montage een detail tussen al die gegevens. In de praktijk bepaalt hij mede of u het ventiel kunt monteren zoals de fabrikant bedoeld heeft. Een ventiel dat elektrisch en pneumatisch perfect past, maar dat alleen op de gewenste plek past met een zelfgemaakt tussenstuk of met losse leidingen naar de actuator, is geen oplossing voor de omgeving waar u het plaatst.
Een concreet voorbeeld om die afweging mee te oefenen is de AZ582 ME ATEX, een NAMUR 3/2 + 5/2-weg ventiel in ATEX-uitvoering op pneumatiek.nl. De productpagina geeft onder andere de werkdruk, de aansluiting, het materiaal van de behuizing en de beschermingsklasse. Gebruik zulke productgegevens om uw eigen aanvraag scherper te formuleren; of deze uitvoering voor uw installatie passend is, hangt af van de zone, de aanwezige stoffen en de overige gebruiksvoorwaarden op de montageplek.
Vervanging: de montagedetails meestal opnieuw bekeken
Bij vervanging van een NAMUR-ventiel op een bestaande actuator gaat het werk vaak snel: de oude schroeven eruit, het nieuwe ventiel erop, klaar. Toch verdient het aanraden om ook dan kort naar vier punten te kijken. Controleer of de maatvoering van het nieuwe ventiel overeenkomt met die van het oude (het gewone of het uitgebreide interface). Controleer of de afdichtingen op het montagevlak intact zijn en de borggaten niet zijn beschadigd. Kijk of de aansturing, de spanning en de connector op de nieuwe uitvoering overeenkomen met de oude opstelling. En leg vast welke documentatie bij de nieuwe samenstelling hoort.
Die laatste stap is meer dan administratie. In de uitleg over ATEX-certificering en documentatie staat wat u bij een inspectie moet kunnen aantonen. Als het ventiel op papier gelijk is aan het oude, maar de documentatie niet bij de installatie is vastgelegd, moet dat achteraf opnieuw worden uitgezocht. Een korte notitie bij de vervanging, met het typenummer en het document dat is gebruikt, voorkomt die zoektocht.
Ook zinvol: check of de schroeven en de aandraaimomenten die de fabrikant aangeeft ook daadwerkelijk zijn gebruikt. De bevestiging op het NAMUR-oppervlak draagt in de meeste opstellingen het hele ventiel; een te licht aangedraaide of te lange schroef is dus geen detail, maar een risico op lekkage of beschadiging van het afdichtvlak.
Een korte checklist voor de aanvraag
Voor wie een NAMUR-ventiel in ATEX-uitvoering wil aanvragen, komt de vraag in de praktijk op de volgende manier binnen:
- de montagedetails: NAMUR, gewone of uitgebreide uitvoering, en de maatvoering van het montagevlak;
- de functie en de bediening, zoals 3/2 of 5/2 met elektrische, pneumatische of mechanische bediening;
- de omstandigheden op de montageplek: temperatuur, vocht, trillingen, stof of reiniging;
- de informatie over de zone en de aanwezige stoffen;
- de documentatie-eisen van uw installatie of organisatie, bijvoorbeeld een specifiek dossier of een bijzondere inspectieprocedure.
Hoe concreter die vijf punten in de aanvraag staan, hoe gerichter de leverancier een uitvoering kan voorstellen en toetsen. Vage omschrijvingen zoals “passend voor ATEX” of “voor zone 2” zonder aanvullende gegevens werken juist averechts, omdat ze te veel vragen openlaten.
Van het ventiel naar de installatie
Een NAMUR-ventiel is bij een ATEX-toepassing zelden een los component. Het maakt deel uit van een geheel: actuator, montage, leidingen, aansturing en omgeving. Het ventiel selecteren met de NAMUR-maatvoering als vast gegeven is daarom een logische tussenstap, maar geen vervanging voor de beoordeling van de installatie zelf. Dat onderscheid helpt ook bij het lezen van productinformatie: een catalogus kan laten zien dat een uitvoering bestaat en welke eigenschappen die heeft, maar niet of die uitvoering in uw specifieke installatie mag worden toegepast.
Voor het actuele aanbod van ATEX-ventielen, waaronder meerdere NAMUR-uitvoeringen, kunt u het ATEX-ventielenassortiment op pneumatiek.nl raadplegen. Gebruik de productgegevens daar om uw eigen aanvraag in te vullen, en houd de beoordeling van de installatie en de montage apart: die hoort bij uw eigen organisatie en bij de fabrikantdocumentatie van de gekozen uitvoering.
Affiliatevermelding: dit artikel bevat commerciële links naar pneumatiek.nl.
Veelgestelde vragen
Wat betekent NAMUR bij een pneumatisch ventiel?
Het verwijst vrijwel altijd naar de gestandaardiseerde montageinterface volgens VDI/VDE 3845, waarmee het ventiel rechtstreeks op een pneumatische actuator wordt gemonteerd zonder losse leidingen of een op maat gemaakt tussenstuk.
Is een NAMUR-ventiel automatisch ook een ATEX-ventiel?
Nee. NAMUR beschrijft de montagevorm, ATEX de geschiktheid voor explosiegevaarlijke omgevingen. Een ventiel kan het één hebben en het andere niet; controleer bij de exacte uitvoering altijd beide, samen met de bijbehorende documentatie.
Moet ik bij vervanging van een NAMUR-ventiel de documentatie opnieuw vastleggen?
Ja, in de praktijk wel. Noteer het typenummer van de nieuwe samenstelling en het document dat is gebruikt. Bij een latere inspectie of storing kunt u dan laten zien op welke onderbouwing de huidige opbouw berust.
Bronbasis: Samson AG, applicatienotitie 4 AB 11 over de NAMUR-interface volgens VDI/VDE 3845 en VDI/VDE 3847; productinformatie pneumatiek.nl (AZ582 ME ATEX). Herzien in oktober 2026; de fabrikantdocumentatie van de exacte uitvoering blijft leidend.